پلوتارخ ( مترجم : كسروى )
353
ايرانيان و يونانيان به روايت پلوتارخ ( فارسي )
در سايه اين پيشآمد و به جهت خبرهاى بدى كه مىرسيد لوكولوس از قصد هجوم بر ايران گذشته و در گرماى تابستان براى دنبال كردن تيكران روانه گرديد . و چون از كوهستان تااورس مىگذشت از سرسبزى زمينها لذت فراوان مىيافت و هوا در آنجا بسيار سردتر از دشتها بود . و چون از كوهستان برگذشت دو يا سه بار ديگر ارمنيان را كه دليرى كرده به جنگ او آمده بودند بشكست و آباديهاى ايشان را تاراج كرده و آتش زد و آذوقههايى را كه براى تيكران انبار كرده بودند به دست آورده بدينسان از گرسنگى كه هميشه ترس آن را داشت اطمينان پيدا كرد و دشمن را دچار آن ترس نمود . چون از هر راهى بود مىكوشيد كه دشمن را به جنگ بكشاند گرد لشكرگاه را خندق كنده و پيرامون آن را آتش زده منتظر نشست . ولى دشمن چون از آن شكستهاى پياپى ترسيده بود همچنان دور ايستاده نزديك نيامد اين بود لوكولوس خودش آهنگ كار كرده به قصد شهر ارداشاد روانه گرديد « 1 » اين شهر چون از آن پادشاه بود و زنان و فرزندان خردسال وى در آنجا بودند انتظار داشت كه تيكران آنجا را به دشمن رها نكرده بارى آخرين بختآزمايى را خواهد كرد ، گفتهاند : هانيبال « 2 » كارتاجى چون پس از شكست يافتن انتيوخوس از دست روميان به نزد آرداشيس « 3 » پادشاه ارمنستان آمد و چيزهاى بسيارى به او ياد داد . از جمله چون جايگاه اين شهر را ديد كه جاى بسيار استوار و خوشنماست با اين همه بيكار و تهى افتاده نقشه شهرى براى آنجا كشيده و ارداشيش را به آنجا آورده نشان داد و به او راهنمايى كرد كه شهرى در آنجا بنياد گزارد . ارداشيس خرسند گرديده خواهش نمود كه اين كار به نظارت او باشد و بدينسان در آنجا شهر بزرگى بنياد يافته و به نام آن پادشاه ناميده شد و تختگاه ارمنستان گرديد « 4 » ، چنانكه اميد لوكولوس بود تيكران شهر را به حال خود رها نكرده
--> ( 1 ) . Artaxata ارداشاد شكل ارمنى نام است . ( 2 ) . Hannibal سردار معروف تاريخ باستان است و داستان او بسيار معروف است . ( 3 ) . Artaxas آرداشيس شكل ارمنى نام مىباشد . به عبارت ديگر همان نام اردشير است كه با اندك تغييرى نام گزاردهاند . ( 4 ) . ولى اين تاريخچه بنياد تاريخى و علمى ندارد . زيرا كلمهء « آرد » و همچنين كلمه « شاد » در يك رشته از نامهاى ديگر آباديها نيز درآمده است و از آن سوى اگر مقصود ناميدن اين شهر با نام آرداشيس بود بايستى به شكلهاى ديگرى كه معنى بدهد بنامند و اين شكل معناى درستى ندارد . در اين باره بايد كتاب نامهاى شهرها و ديهها ديده شود .